دوشنبه ۲ مرداد ۱۳۹۶
سرویس : یادداشت
زمان : ۱۳۹۵/۷/۱۲ - ۰۶:۰۰
شناسه خبر: ۴۲۵۳۲۸
 
یادداشت اقتصادی
طرح تعادل بخشی تنها فرصت باقیمانده برای نجات آب‌های زیرزمینی
بدون تردید منابع آب‌های زیرزمینی موهبتی است که بهره‌برداری صحیح از آن می‌تواند منشا توسعه و پیشرفت بسیار باشد، اما تجربه بسیار ناخوشایندی در حکمرانی آب و مدیریت منابع آب زیرزمینی در ایران حاصل شده که موجب وارد آمدن آسیب‌های جدی به این ذخایر استراتژیک و ارزشمند شده است.

در چنین شرایطی یافتن راهکارهای عملیاتی، آزمایش شده و بومی‌سازی آنها با شرایط موجود، یکی از اولویت های تحقیقاتی و مطالعاتی پیش روی کارشناسان و سیاستگذاران این بخش به حساب می آید. مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی یکی از مهمترین راهکارهایی است که می‌توان برای بهره‌برداری ایمن و پایدار از این منابع ارائه کرد.

یکی از نمونه های موفق مدیریت آب های زیرزمینی در مقیاس محلی، تجربه بدست آمده در ایالت "آندرا پرادش" در کشور هندوستان است. در این ایالت و در قالب یک برنامه جامع، چندین برنامه مختلف به ­منظور حمایت از مدیریت محلی آب زیرزمینی اجرا شــده کــه اصلی­تریــن و مهم­ترین این برنامه‌­ها، مربوط به پروژه سیستم­های مدیریت آب زیرزمینی کشاورزان آندرا پرادش با عنوان اختصاری پروژهAPFAMGS  است. (مخفف Andhra Pradesh Farmer Management Groundwater Systems Project ).

 ایــن پروژه در دو محور آموزشی و مشارکتی، تمرکز ویژه ای را برای ارتقای درک فردی و گروهی کشاورزان نسبت به خصوصیات منابع آب زیرزمینی مبذول کرده است.

محور اول بسترسازی و تقویت پایش هیدرولوژیکی مشارکتی توسط کشــاورزان، تسهیم و تقسیم آب بــرای کل حوزه هیدرولوژیکی بر اساس میزان تغذیه موجود است و در آن اندازه­ گیری پارامترهــای کلیــدی هیدرولوژیکی توســط خود کشــاورزان، برای انجــام برنامه ­ریزی جمعی کشت توسط آن­ها انجام می شود.

در محور دوم با ایجاد مدارس آب برای افزایش درک بهره برداران از آب زیرزمینی و روش­های حفاظت از منابع آب و همین­طور آشــنایی با تغییر الگوی کشــت با مشارکت و مدیریت خود کشاورزان، دانش و مهارت های آنان تقویت و تثبیت می شود.

از دست­آوردهای عمده این پروژه می­‌توان به مواردی همچون اصلاح الگوی کشت، بالا آمدن ســطح آب در آبخوان، موفقیت چشــمگیر در اســتفاده از روش­های آبیاری مناسب­تر، حفظ رطوبت خــاک و روش­های آبیــاری میکرو و بازگشت ســرمایه گذاری‌های مالی و افزایش رونق اقتصادی به­دلیل مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی اشاره کرد.

همچنین، مدیریت آب زیرزمینی در روســتای  هیوره بازار( Hivre Bazaar ) واقع در یک منطقه نیمه­ خشــک و مســتعد خشکســالی در ایالت ماهاراشترا در غرب هنــد با اقتصاد متکی بر کشــاورزی نمونــه موفق دیگری از مدیریت مشــارکتی و خودکنترلــی آب زیرزمینی در ســطح محلی محسوب می­‌شــود. این منطقه سابقه طولانی در زمینه خشکســالی و تخریب خاک داشته است. در ترســالی­‌ها تا 60 درصد اراضی قابل آبیاری بــود، امــا در نتیجه خشکســالی ­ها این مقدار بــه کمتر از 5 درصد نزول می­ یافت.

در ســال 1994 تحت رهبری یک هیئت رئیسه­ مقتدر و مطلع روســتا، تصمیمی فراگیر برای منطقه اتخاذ و تلاشــی هماهنگ در راستای مدیریت آب زیرزمینی شروع شد.

در اولین اقدامات دریک دوره برنامه ­ریزی جامع 5 ســاله، حفر چاه جدید برای آبیاری ممنوع شــد؛ روی اقدامات حفاظت از آب و خاک در سطح خرد حوضه ای مانند احیای جنگل­هــا و جمع ­آوری آب باران تمرکز شد؛ و کشت نیشکر به دلیل مصرف زیاد آب ممنوع شد.

این اقدامات توجه کشاورزان را از رقابت­‌های ناکارآمد بر ســر منابع کمیاب آب زیرزمینی به سمت حفاظت از آب و تغذیه آبخوان­‌های کم ­عمق معطــوف کرد. انتخاب مناسب محصولات نیز ارزش محصولات کشت شده را بهبود بخشید. بودجه ­بندی آب در سطح روســتا در ســال 2002 آغاز شد.

بر این اساس در سال­های خشک از کشاورزان خواسته می­‌شد تا از سطح کشت خود بکاهند و اولویت کشت خود را به محصولات کم ­مصرف­ تر بدهند. نتایج این اقدامات بســیار ملموس هســتند. درآمد خانوار به­ طور قابل توجهی (به­ طور متوسط سالانه 500 دلار) افزایش یافته و ارزش اراضی این منطقه نیز رشــد بالایی داشــته اســت. برگشت­ پذیری نســبت به خشکسالی و امنیت درآمد نیز افزایش یافت. اراضی نامطلوب احیاء شده و بهره ­ور شدند.

توجه به نتایج چشمگیر بدست آمده از مدیریت مشارکتی آب های زیرزمینی که متکی به قائل شدن حق مالکیت آب و زمین برای کشاورزان است، گویای این مهم است که تنها بستن چاه های غیرمجاز و یا کنترل و تعدیل پروانه بهره برداری چاه های مجاز از سوی سیستم مدیریتی دولتی نمی­‌تواند تاثیرات کافی برای بازگشت تعادل به آبخوان را ایجاد نماید و لازم است با نهاسازی اصولی و تقویت این نهادها از طریق حمایت های غیر مستقیم، مهارت آموزی، تغییر قوانین و بستر سازی، فرهنگ سازی و اعتماد به مردم مدیریت استفاده و مسئولیت حفاظت از منابع آب زیرزمینی را در یک فرایند حساب شده و تدریجی به خود بهره برداران سپرد.

خوشبختانه این موضوع تماما در طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی پیش بینی شده است اما متاسفانه در بخش آب تا کنون قوانین خوب اما اجرا نشده بسیار داشته‌ایم و در صورت عدم مراقبت کافی، ممکن است این طرح نیز به همین سرنوشت دچار شود. با این تفاوت که طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی تنها فرصت باقیمانده برای نجات منابع بی بدیل آب زیرزمینی خواهد بود.

*مهدی زینلی گروه مهندسی- اجتماعی آبانگاه

انتهای پیام/م

ارسال به شبکه های اجتماعی
نظرات
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
ارسال
نظرات دریافتی

آخرین اخبار

۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۲:۱۹
وزرا دولت دوازدهم باید شجاع و انقلابی باشند/لزوم به کارگیری نیروهای متخصص در پست هایی مرتبط با دانش آنان
امام جمعه اهل سنت مینان سرباز گفت: کابینه دولت دوازدهم باید از میان افراد شجاع، انقلابی و مرتبط با دانش و تخصص آنان انتخاب شوند.
۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۱:۴۳
کشف بیش از2هزار قلم شربت و قرص روانگردان در سرباز/محموله 2۰۰میلیون ریالی داروی قاچاق توقیف شد
فرمانده انتظامی شهرستان سرباز گفت: بیش از 2هزار و 800قلم انواع قرص و شربت روانگردان به ارزش تقریبی 200میلیون ریالی در راسک کشف شد.
۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۱:۲۵
برخورد جدی پلیس با قاچاقچیان/ماموران انتظامی چشم بیدار و بازوی توانمند انقلاب هستند
فرمانده انتظامی قصرقند گفت: ماموران انتظامی جمهوری اسلامی ایران به عنوان چشم بیدار و بازوی توانمند انقلاب با برهم زنندگان نظم و امنیت شهروندان و عاملان قاچاق کالا و ارز به طور جدی برخورد میکنند.
۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۰:۳۱
قاتل جوان 27ساله فنوجی در چنگال قانون/ متهم فراری در عملیات ضربتی پلیس دستگیر شد
فرمانده انتظامی شهرستان فنوج گفت: قاتل جوان 27ساله فنوجی در عملیات ضربتی پلیس در مناطق روستایی این شهرستان دستگیر شد.
۱۳۹۶/۴/۳۱ - ۱۳:۰۹
"کشیک"روستای تاریخی با تمدنی 4700 ساله/ از بالاترین نرخ سوادآموزی تا گورستانی مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد+تصاویر
کشف گورستان مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد و عصر مفرق همجوار روستای کشیک از توابع بخش مرکزی نیکشهر تاریخ و تمدن این روستا را چهار هزار و 700 ساله کرد.
۱۳۹۶/۴/۳۱ - ۱۱:۴۳
شهرستان قصرقند میزبان جشن ملی روز دختر/بهترین فرصت برای معرفی دختران شایسته بلوچ در راه است
فرماندار شهرستان قصرقند گفت: میزبانی از بانوان شایسته کشور در بلوچستان و برگزاری روز جهانی دختر در قصرقند بهترین فرصت برای معرفی دختران شایسته بلوچ به همه جهان است.
۱۳۹۶/۴/۳۱ - ۱۰:۵۸
آغاز عملیات ساخت مرکز جامع سلامت روستای هیت/ بیش از 600 پروژه بهداشتی در استان اجرا شده است
استاندار سیستان و بلوچستان گفت: در چهار سال گذشته بیش از 600 پروژه بهداشتی درمانی با هدف ارتقای شاخص های سلامت در مناطق محروم استان ساخته شده و به بهره برداری رسیده است.
۱۳۹۶/۴/۲۹ - ۱۲:۴۹
اولویت اول سپاه حل مشکلات مناطق محروم/ بسیج سازندگی فنوج به کمک مردم شتافت
فرمانده سپاه شهرستان فنوج گفت: حل مشکلات اقتصادی مردم اولویت اصلی سپاه در مناطق حروم کشور است.
۱۳۹۶/۴/۲۹ - ۱۱:۵۷
امنیت جامعه در سایه همکاری همه نهادهای نظامی/نيروي انتظامي ثمره خون شهداست
فرمانده ناحيه مقاومت بسيج سپاه شهرستان قصرقند گفت: نيروي انتظامي ثمره خون شهدای انقلاب اسلامی ایران و مایه اقتدار و امنیت جامعه است.
۱۳۹۶/۴/۲۹ - ۱۱:۱۹
دستگیری سارقان حرفه‌ای ادارات سرباز/باند سرقت از مراکز دولتی شهرستان متلاشی شد
فرمانده انتظامی شهرستان سرباز گفت: با تلاش ماموران پلیس یک باند سه نفره سرقت از مراکز دولتی شهرستان به همراه اموال مسروقه دستگیر شدند.
بیشتر

پربننده ترین ها

پر بحث ترینها

۱۳۹۶/۴/۲۸ - ۱۱:۴۳
قوه قضائیه همواره حامی ملت و نظام/ برخورد با مفسدان اقتصادی قابل تقدیر است
امام جمعه اهل سنت شهرستان سرباز گفت: برخورد به دور از هرگونه سیاسی کاری قوه قضائیه با مفسدان اقتصادی قابل تقدیر و تحسین است.
۱۳۹۶/۴/۲۶ - ۰۸:۴۵
کلنگ زنی طرح آب رسانی به پنج روستای نیکشهر/شهرستان نیازمند نگاه ویژه دولتی است
کلنگ ساخت مجتمع آبرسانی پنج روستایی هنزم زیردان از توابع بخش مرکزی نیکشهر در جنوب سیستان و بلوچستان با حضور مدیرعامل آب و فاضلاب روستایی استان، فرماندار و شماری از مسئولان و معتمدان محلی به زمین زده ش...
۱۳۹۶/۴/۲۹ - ۱۲:۴۹
اولویت اول سپاه حل مشکلات مناطق محروم/ بسیج سازندگی فنوج به کمک مردم شتافت
فرمانده سپاه شهرستان فنوج گفت: حل مشکلات اقتصادی مردم اولویت اصلی سپاه در مناطق حروم کشور است.
۱۳۹۶/۴/۲۹ - ۱۱:۵۷
امنیت جامعه در سایه همکاری همه نهادهای نظامی/نيروي انتظامي ثمره خون شهداست
فرمانده ناحيه مقاومت بسيج سپاه شهرستان قصرقند گفت: نيروي انتظامي ثمره خون شهدای انقلاب اسلامی ایران و مایه اقتدار و امنیت جامعه است.
۱۳۹۶/۴/۲۹ - ۱۱:۱۹
دستگیری سارقان حرفه‌ای ادارات سرباز/باند سرقت از مراکز دولتی شهرستان متلاشی شد
فرمانده انتظامی شهرستان سرباز گفت: با تلاش ماموران پلیس یک باند سه نفره سرقت از مراکز دولتی شهرستان به همراه اموال مسروقه دستگیر شدند.
۱۳۹۶/۴/۲۸ - ۱۲:۴۶
اوقات فراغت دانش آموزان در تیررس تهاجم فرهنگی غرب/جوانان و نوجوانان جامعه هدف اصلی دشمنان انقلاب
رئیس سازمان تبلیغات اسلامی شهرستان سرباز گفت: همه ساله در فصل تابستان و فرارسیدن اوقات فراغت دانش آموزان و دانشجویان، دشمنان نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران با جدیت تمام به دنبال پر کردن این زمانهای خال...
۱۳۹۶/۴/۲۸ - ۱۱:۰۳
دستگیری سارق کابل های برق شهروندان قصرقندی/ شاکیان به پلیس آگاهی مراجعه کنند
فرمانده انتظامي قصرقند گفت: با هوشیاری ماموران پلیس، سارق کابل های برق شهروندان قصرقندی در حین ارتکاب جرم دستگیر شد.
۱۳۹۶/۴/۲۶ - ۰۹:۰۱
اعتبار 532 میلیاردی برای آبادانی نیکشهر/شهرستان نیازمند افزایش شاخص های سلامت و آموزش
فرماندار نیکشهر در جنوب سیستان و بلوچستان گفت: 532 میلیارد ریال اعتبار در سال جاری برای عمران و آبادانی این شهرستان اختصاص پیدا کرده است.
۱۳۹۶/۴/۲۹ - ۱۰:۵۷
سرعت زیاد بازهم حادثه آفرید/ واژگونی پرايد جان راننده را گرفت
رئيس پليس راه جنوب سیستان و بلوچستان گفت: سرعت زیاد و عدم توانایی در کنترل وسیله نقلیه باعث واژگون شدن خودروی سواری پراید و فوت راننده آن در محور ایرانشهر به سرباز شد.