جمعه ۶ اسفند ۱۳۹۵
سرویس : یادداشت
زمان : ۱۳۹۵/۷/۱۲ - ۰۶:۰۰
شناسه خبر: ۴۲۵۳۲۸
 
یادداشت اقتصادی
طرح تعادل بخشی تنها فرصت باقیمانده برای نجات آب‌های زیرزمینی
بدون تردید منابع آب‌های زیرزمینی موهبتی است که بهره‌برداری صحیح از آن می‌تواند منشا توسعه و پیشرفت بسیار باشد، اما تجربه بسیار ناخوشایندی در حکمرانی آب و مدیریت منابع آب زیرزمینی در ایران حاصل شده که موجب وارد آمدن آسیب‌های جدی به این ذخایر استراتژیک و ارزشمند شده است.

در چنین شرایطی یافتن راهکارهای عملیاتی، آزمایش شده و بومی‌سازی آنها با شرایط موجود، یکی از اولویت های تحقیقاتی و مطالعاتی پیش روی کارشناسان و سیاستگذاران این بخش به حساب می آید. مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی یکی از مهمترین راهکارهایی است که می‌توان برای بهره‌برداری ایمن و پایدار از این منابع ارائه کرد.

یکی از نمونه های موفق مدیریت آب های زیرزمینی در مقیاس محلی، تجربه بدست آمده در ایالت "آندرا پرادش" در کشور هندوستان است. در این ایالت و در قالب یک برنامه جامع، چندین برنامه مختلف به ­منظور حمایت از مدیریت محلی آب زیرزمینی اجرا شــده کــه اصلی­تریــن و مهم­ترین این برنامه‌­ها، مربوط به پروژه سیستم­های مدیریت آب زیرزمینی کشاورزان آندرا پرادش با عنوان اختصاری پروژهAPFAMGS  است. (مخفف Andhra Pradesh Farmer Management Groundwater Systems Project ).

 ایــن پروژه در دو محور آموزشی و مشارکتی، تمرکز ویژه ای را برای ارتقای درک فردی و گروهی کشاورزان نسبت به خصوصیات منابع آب زیرزمینی مبذول کرده است.

محور اول بسترسازی و تقویت پایش هیدرولوژیکی مشارکتی توسط کشــاورزان، تسهیم و تقسیم آب بــرای کل حوزه هیدرولوژیکی بر اساس میزان تغذیه موجود است و در آن اندازه­ گیری پارامترهــای کلیــدی هیدرولوژیکی توســط خود کشــاورزان، برای انجــام برنامه ­ریزی جمعی کشت توسط آن­ها انجام می شود.

در محور دوم با ایجاد مدارس آب برای افزایش درک بهره برداران از آب زیرزمینی و روش­های حفاظت از منابع آب و همین­طور آشــنایی با تغییر الگوی کشــت با مشارکت و مدیریت خود کشاورزان، دانش و مهارت های آنان تقویت و تثبیت می شود.

از دست­آوردهای عمده این پروژه می­‌توان به مواردی همچون اصلاح الگوی کشت، بالا آمدن ســطح آب در آبخوان، موفقیت چشــمگیر در اســتفاده از روش­های آبیاری مناسب­تر، حفظ رطوبت خــاک و روش­های آبیــاری میکرو و بازگشت ســرمایه گذاری‌های مالی و افزایش رونق اقتصادی به­دلیل مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی اشاره کرد.

همچنین، مدیریت آب زیرزمینی در روســتای  هیوره بازار( Hivre Bazaar ) واقع در یک منطقه نیمه­ خشــک و مســتعد خشکســالی در ایالت ماهاراشترا در غرب هنــد با اقتصاد متکی بر کشــاورزی نمونــه موفق دیگری از مدیریت مشــارکتی و خودکنترلــی آب زیرزمینی در ســطح محلی محسوب می­‌شــود. این منطقه سابقه طولانی در زمینه خشکســالی و تخریب خاک داشته است. در ترســالی­‌ها تا 60 درصد اراضی قابل آبیاری بــود، امــا در نتیجه خشکســالی ­ها این مقدار بــه کمتر از 5 درصد نزول می­ یافت.

در ســال 1994 تحت رهبری یک هیئت رئیسه­ مقتدر و مطلع روســتا، تصمیمی فراگیر برای منطقه اتخاذ و تلاشــی هماهنگ در راستای مدیریت آب زیرزمینی شروع شد.

در اولین اقدامات دریک دوره برنامه ­ریزی جامع 5 ســاله، حفر چاه جدید برای آبیاری ممنوع شــد؛ روی اقدامات حفاظت از آب و خاک در سطح خرد حوضه ای مانند احیای جنگل­هــا و جمع ­آوری آب باران تمرکز شد؛ و کشت نیشکر به دلیل مصرف زیاد آب ممنوع شد.

این اقدامات توجه کشاورزان را از رقابت­‌های ناکارآمد بر ســر منابع کمیاب آب زیرزمینی به سمت حفاظت از آب و تغذیه آبخوان­‌های کم ­عمق معطــوف کرد. انتخاب مناسب محصولات نیز ارزش محصولات کشت شده را بهبود بخشید. بودجه ­بندی آب در سطح روســتا در ســال 2002 آغاز شد.

بر این اساس در سال­های خشک از کشاورزان خواسته می­‌شد تا از سطح کشت خود بکاهند و اولویت کشت خود را به محصولات کم ­مصرف­ تر بدهند. نتایج این اقدامات بســیار ملموس هســتند. درآمد خانوار به­ طور قابل توجهی (به­ طور متوسط سالانه 500 دلار) افزایش یافته و ارزش اراضی این منطقه نیز رشــد بالایی داشــته اســت. برگشت­ پذیری نســبت به خشکسالی و امنیت درآمد نیز افزایش یافت. اراضی نامطلوب احیاء شده و بهره ­ور شدند.

توجه به نتایج چشمگیر بدست آمده از مدیریت مشارکتی آب های زیرزمینی که متکی به قائل شدن حق مالکیت آب و زمین برای کشاورزان است، گویای این مهم است که تنها بستن چاه های غیرمجاز و یا کنترل و تعدیل پروانه بهره برداری چاه های مجاز از سوی سیستم مدیریتی دولتی نمی­‌تواند تاثیرات کافی برای بازگشت تعادل به آبخوان را ایجاد نماید و لازم است با نهاسازی اصولی و تقویت این نهادها از طریق حمایت های غیر مستقیم، مهارت آموزی، تغییر قوانین و بستر سازی، فرهنگ سازی و اعتماد به مردم مدیریت استفاده و مسئولیت حفاظت از منابع آب زیرزمینی را در یک فرایند حساب شده و تدریجی به خود بهره برداران سپرد.

خوشبختانه این موضوع تماما در طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی پیش بینی شده است اما متاسفانه در بخش آب تا کنون قوانین خوب اما اجرا نشده بسیار داشته‌ایم و در صورت عدم مراقبت کافی، ممکن است این طرح نیز به همین سرنوشت دچار شود. با این تفاوت که طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی تنها فرصت باقیمانده برای نجات منابع بی بدیل آب زیرزمینی خواهد بود.

*مهدی زینلی گروه مهندسی- اجتماعی آبانگاه

انتهای پیام/م

ارسال به شبکه های اجتماعی
نظرات
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
ارسال
نظرات دریافتی

آخرین اخبار

۱۳۹۵/۱۲/۴ - ۰۳:۲۲
توقیف محموله 120میلیون ریالی کالای قاچاق در سرباز/همکاری مردم، بهترین راهکار مبارزه با قاچاقچیان است
فرمانده انتظامی شهرستان سرباز گفت: مبارزه جدی با معضل قاچاق مطالبه مردم و از اولویت های اصلی نیروی انتظامی است.
۱۳۹۵/۱۲/۴ - ۰۲:۰۳
تحمل رنج و بیماری به دلیل فقر/ در بیمارستان صحرایی سپاه رایگان معالجه شدم
مدیر سازمان بسیج جامعه پزشکی سیستان و بلوچستان از انجام یک مورد عمل حساس تومور تیروئید در بیمارستان صحرایی "شهید کوروش فیروزی" مورتان خبر داد.
۱۳۹۵/۱۲/۴ - ۰۱:۰۰
استقبال چشمگیر مردم شهرستان سرباز درسومین روز برپایی بیمارستان صحرایی سپاه+تصاویر
با گذشت سه روز از افتتاح بیمارستان صحرایی « شهید کوروش فیروزی» در شهرستان سرباز ، مردم استقبال چشگیری از خدمات این بیمارستان دارند.
۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۲۳:۰۵
بیمارستان صحرایی مرهمی بر دردهای محرومان/ مردم قدردان اقدامات ارزنده سپاه هستند
ایجاد و راه‌اندازی بیـمارستان‌های صـحرایی سپاه،آغـازی بر پـایان محرومیت‌های بهداشتی، درمانی مرزنشینان است که اشک شوق را از چشمان آنان جاری کرد.
۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۱۶:۴۹
برخورد قاطعانه پلیس با اخلال گران نظم و امنیت/سارقان منزل در سرباز دستگیر شدند
فرمانده انتظامی شهرستان سرباز گفت: پلیس در راستای ارتقاء امنیت شهروندان، با اخلال گران نظم و امنیت به صورت قاطع برخورد خواهد کرد.
۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۰۶:۵۵
فرهنگی: آخوندی در صحن مجلس دروغ گفت
نماینده تبریز، اسکو و آذرشهر در مجلس با انتقاد از عباس آخوندی وزیر راه و شهر سازی گفت: آخوندی در صحن مجلس دروغ گفت از جمله گفت که ۱۳ نماینده آذربایجان شرقی در نامه ای از وی حمایت کردند که این یک دروغ ...
۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۰۶:۵۳
نخستین پیروزی آسیایی شاگردان پورموسوی برابر نماینده عربستان/ خوزستان «نفس» کشید
استقلال خوزستان در نخستین دیدار خود در لیگ قهرمانان آسیا از سد نماینده عربستان گذشت.
۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۰۶:۵۰
شکست استقلال مقابل الاهلی در گام نخست/ قطع شدن نوار پیروزی‌ها با ۲ گل دیرهنگام + عکس
دیدار تیم‌های الاهلی امارات و استقلال در نخستین دیدار از مرحله گروهی لیگ قهرمانان آسیا به برتری میزبان اماراتی انجامید.
۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۰۶:۴۵
شئ نورانی رویت‌شده در برخی نقاط کشور "مربوط به آزمایش موشک ماهواره‌بر" غربی‌هاست
معاون عملیات قرارگاه پدافند هوایی اعلام کرد: شئ نورانی دیده شده در برخی نقاط کشور "مربوط به آزمایش موشک ماهواره‌بر" غربی‌هاست
بیشتر

پربننده ترین ها

پر بحث ترینها

۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۰۶:۲۳
خلاصه زندگینامه شهید نادر مهدوی
شهید نادر مهدوی” ( حسین بسریا) در 14/3/1342 ه- ش در خانوده‎ای مستضعف امّا متدیّن و پرهـیزکار در روستای نوکار “، از توابع دهستان بحیری” در شهرستان دشتی” واقع در استان بوشهر” دیده به جهان گشود. او ششمین...
۱۳۹۵/۱۲/۲ - ۱۱:۳۱
گزارش تصویری /دومین روز فعالیت بیمارستان صحرایی سپاه در جنوب شرق کشور
ایجاد و راه‌اندازی بیـمارستان‌های صـحرایی سپاه،آغـازی بر پـایان محرومیت‌های بهداشتی، درمانی مرزنشینان است که اشک شوق را از چشمان آنان جاری کرد.
۱۳۹۵/۱۲/۲ - ۱۱:۲۴
افتتاح چهل و سومین بیمارستان صحرایی سپاه در سرباز/ خدمات درمانی رایگان برای بیش از ۵۰هزار نفر از بیماران نیازمند
مدیر سازمان بسیج جامعه پزشکی سیستان و بلوچستان گفت: چهل و سومین بیمارستان صحرایی سپاه با پیش بینی درمان بیش از 50هزار نفر از مردم محروم سرباز در دهستان مورتان این شهرستان افتتاح شد.
۱۳۹۵/۱۲/۴ - ۰۱:۰۰
استقبال چشمگیر مردم شهرستان سرباز درسومین روز برپایی بیمارستان صحرایی سپاه+تصاویر
با گذشت سه روز از افتتاح بیمارستان صحرایی « شهید کوروش فیروزی» در شهرستان سرباز ، مردم استقبال چشگیری از خدمات این بیمارستان دارند.
۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۲۳:۰۵
بیمارستان صحرایی مرهمی بر دردهای محرومان/ مردم قدردان اقدامات ارزنده سپاه هستند
ایجاد و راه‌اندازی بیـمارستان‌های صـحرایی سپاه،آغـازی بر پـایان محرومیت‌های بهداشتی، درمانی مرزنشینان است که اشک شوق را از چشمان آنان جاری کرد.
۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۱۶:۴۹
برخورد قاطعانه پلیس با اخلال گران نظم و امنیت/سارقان منزل در سرباز دستگیر شدند
فرمانده انتظامی شهرستان سرباز گفت: پلیس در راستای ارتقاء امنیت شهروندان، با اخلال گران نظم و امنیت به صورت قاطع برخورد خواهد کرد.
۱۳۹۵/۱۲/۴ - ۰۲:۰۳
تحمل رنج و بیماری به دلیل فقر/ در بیمارستان صحرایی سپاه رایگان معالجه شدم
مدیر سازمان بسیج جامعه پزشکی سیستان و بلوچستان از انجام یک مورد عمل حساس تومور تیروئید در بیمارستان صحرایی "شهید کوروش فیروزی" مورتان خبر داد.
۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۰۶:۴۵
شئ نورانی رویت‌شده در برخی نقاط کشور "مربوط به آزمایش موشک ماهواره‌بر" غربی‌هاست
معاون عملیات قرارگاه پدافند هوایی اعلام کرد: شئ نورانی دیده شده در برخی نقاط کشور "مربوط به آزمایش موشک ماهواره‌بر" غربی‌هاست
۱۳۹۵/۱۱/۳۰ - ۱۱:۱۹
پرسپولیسی‌ها امیدوار شدند/ کامیابی‌نیا بخشیده می‌شود؟
احتمال بخشیده شدن آخرین جلسه از محرومیت هافبک تیم فوتبال پرسپولیس وجود دارد.
۱۳۹۵/۱۲/۳ - ۰۶:۳۷
ارائه بیش از 12 هزار نفر خدمات درمانی رایگان در دو روز متوالی/ انجام اعمال جراحی تومور تیروئید و کیسه صفرا در این بیمارستان
مدیر سازمان بسیج جامعه پزشکی سیستان و بلوچستان از ارائه بیش از12 هزار نفر خدمات درمانی رایگان تا پایان دومین روز برپایی بیمارستان صحرایی در منطقه مورتان شهرستان سرباز خبر داد.