شنبه ۲ بهمن ۱۳۹۵
سرویس : یادداشت
زمان : ۱۳۹۵/۷/۱۲ - ۰۶:۰۰
شناسه خبر: ۴۲۵۳۲۸
 
یادداشت اقتصادی
طرح تعادل بخشی تنها فرصت باقیمانده برای نجات آب‌های زیرزمینی
بدون تردید منابع آب‌های زیرزمینی موهبتی است که بهره‌برداری صحیح از آن می‌تواند منشا توسعه و پیشرفت بسیار باشد، اما تجربه بسیار ناخوشایندی در حکمرانی آب و مدیریت منابع آب زیرزمینی در ایران حاصل شده که موجب وارد آمدن آسیب‌های جدی به این ذخایر استراتژیک و ارزشمند شده است.

در چنین شرایطی یافتن راهکارهای عملیاتی، آزمایش شده و بومی‌سازی آنها با شرایط موجود، یکی از اولویت های تحقیقاتی و مطالعاتی پیش روی کارشناسان و سیاستگذاران این بخش به حساب می آید. مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی یکی از مهمترین راهکارهایی است که می‌توان برای بهره‌برداری ایمن و پایدار از این منابع ارائه کرد.

یکی از نمونه های موفق مدیریت آب های زیرزمینی در مقیاس محلی، تجربه بدست آمده در ایالت "آندرا پرادش" در کشور هندوستان است. در این ایالت و در قالب یک برنامه جامع، چندین برنامه مختلف به ­منظور حمایت از مدیریت محلی آب زیرزمینی اجرا شــده کــه اصلی­تریــن و مهم­ترین این برنامه‌­ها، مربوط به پروژه سیستم­های مدیریت آب زیرزمینی کشاورزان آندرا پرادش با عنوان اختصاری پروژهAPFAMGS  است. (مخفف Andhra Pradesh Farmer Management Groundwater Systems Project ).

 ایــن پروژه در دو محور آموزشی و مشارکتی، تمرکز ویژه ای را برای ارتقای درک فردی و گروهی کشاورزان نسبت به خصوصیات منابع آب زیرزمینی مبذول کرده است.

محور اول بسترسازی و تقویت پایش هیدرولوژیکی مشارکتی توسط کشــاورزان، تسهیم و تقسیم آب بــرای کل حوزه هیدرولوژیکی بر اساس میزان تغذیه موجود است و در آن اندازه­ گیری پارامترهــای کلیــدی هیدرولوژیکی توســط خود کشــاورزان، برای انجــام برنامه ­ریزی جمعی کشت توسط آن­ها انجام می شود.

در محور دوم با ایجاد مدارس آب برای افزایش درک بهره برداران از آب زیرزمینی و روش­های حفاظت از منابع آب و همین­طور آشــنایی با تغییر الگوی کشــت با مشارکت و مدیریت خود کشاورزان، دانش و مهارت های آنان تقویت و تثبیت می شود.

از دست­آوردهای عمده این پروژه می­‌توان به مواردی همچون اصلاح الگوی کشت، بالا آمدن ســطح آب در آبخوان، موفقیت چشــمگیر در اســتفاده از روش­های آبیاری مناسب­تر، حفظ رطوبت خــاک و روش­های آبیــاری میکرو و بازگشت ســرمایه گذاری‌های مالی و افزایش رونق اقتصادی به­دلیل مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی اشاره کرد.

همچنین، مدیریت آب زیرزمینی در روســتای  هیوره بازار( Hivre Bazaar ) واقع در یک منطقه نیمه­ خشــک و مســتعد خشکســالی در ایالت ماهاراشترا در غرب هنــد با اقتصاد متکی بر کشــاورزی نمونــه موفق دیگری از مدیریت مشــارکتی و خودکنترلــی آب زیرزمینی در ســطح محلی محسوب می­‌شــود. این منطقه سابقه طولانی در زمینه خشکســالی و تخریب خاک داشته است. در ترســالی­‌ها تا 60 درصد اراضی قابل آبیاری بــود، امــا در نتیجه خشکســالی ­ها این مقدار بــه کمتر از 5 درصد نزول می­ یافت.

در ســال 1994 تحت رهبری یک هیئت رئیسه­ مقتدر و مطلع روســتا، تصمیمی فراگیر برای منطقه اتخاذ و تلاشــی هماهنگ در راستای مدیریت آب زیرزمینی شروع شد.

در اولین اقدامات دریک دوره برنامه ­ریزی جامع 5 ســاله، حفر چاه جدید برای آبیاری ممنوع شــد؛ روی اقدامات حفاظت از آب و خاک در سطح خرد حوضه ای مانند احیای جنگل­هــا و جمع ­آوری آب باران تمرکز شد؛ و کشت نیشکر به دلیل مصرف زیاد آب ممنوع شد.

این اقدامات توجه کشاورزان را از رقابت­‌های ناکارآمد بر ســر منابع کمیاب آب زیرزمینی به سمت حفاظت از آب و تغذیه آبخوان­‌های کم ­عمق معطــوف کرد. انتخاب مناسب محصولات نیز ارزش محصولات کشت شده را بهبود بخشید. بودجه ­بندی آب در سطح روســتا در ســال 2002 آغاز شد.

بر این اساس در سال­های خشک از کشاورزان خواسته می­‌شد تا از سطح کشت خود بکاهند و اولویت کشت خود را به محصولات کم ­مصرف­ تر بدهند. نتایج این اقدامات بســیار ملموس هســتند. درآمد خانوار به­ طور قابل توجهی (به­ طور متوسط سالانه 500 دلار) افزایش یافته و ارزش اراضی این منطقه نیز رشــد بالایی داشــته اســت. برگشت­ پذیری نســبت به خشکسالی و امنیت درآمد نیز افزایش یافت. اراضی نامطلوب احیاء شده و بهره ­ور شدند.

توجه به نتایج چشمگیر بدست آمده از مدیریت مشارکتی آب های زیرزمینی که متکی به قائل شدن حق مالکیت آب و زمین برای کشاورزان است، گویای این مهم است که تنها بستن چاه های غیرمجاز و یا کنترل و تعدیل پروانه بهره برداری چاه های مجاز از سوی سیستم مدیریتی دولتی نمی­‌تواند تاثیرات کافی برای بازگشت تعادل به آبخوان را ایجاد نماید و لازم است با نهاسازی اصولی و تقویت این نهادها از طریق حمایت های غیر مستقیم، مهارت آموزی، تغییر قوانین و بستر سازی، فرهنگ سازی و اعتماد به مردم مدیریت استفاده و مسئولیت حفاظت از منابع آب زیرزمینی را در یک فرایند حساب شده و تدریجی به خود بهره برداران سپرد.

خوشبختانه این موضوع تماما در طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی پیش بینی شده است اما متاسفانه در بخش آب تا کنون قوانین خوب اما اجرا نشده بسیار داشته‌ایم و در صورت عدم مراقبت کافی، ممکن است این طرح نیز به همین سرنوشت دچار شود. با این تفاوت که طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی تنها فرصت باقیمانده برای نجات منابع بی بدیل آب زیرزمینی خواهد بود.

*مهدی زینلی گروه مهندسی- اجتماعی آبانگاه

انتهای پیام/م

ارسال به شبکه های اجتماعی
نظرات
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
ارسال
نظرات دریافتی

آخرین اخبار

۱۳۹۵/۱۱/۱ - ۱۴:۲۲
علما و روحانیون باید زمینه وحدت را در جامعه فراهم کنند
امام جمعه اهل سنت مینان سرباز گفت: علما و روحانیون با فراهم سازی زمینه وحدت در جامعه، مردم را نسبت به نقشه های شوم استکبار جهانی آگاه کنند.
۱۳۹۵/۱۱/۱ - ۱۳:۳۶
بارش اولین باران زمستانی در شهرستان سرباز
اولین باران زمستانی دل مردم و زمین تشنه سرباز را سیراب کرد.
۱۳۹۵/۱۱/۱ - ۰۷:۵۹
مدافع پرسپولیس همچنان خواهان جدایی
محمد امین آرام طبع در تمرین امروز پرسپولیس با لباس شخصی حضور یافت و تمرین نکرد.
۱۳۹۵/۱۱/۱ - ۰۷:۵۸
جنجال شجاعیان با کمالوند در جلسه فنی/ بزرگ‌ترها پا در میانی می‌کنند
بازیکن تیم گسترش فولاد در حالی از لیست ۱۸ نفره این تیم برای دربی تبریز خط خورد که این موضوع به جلسه فنی قبل بازی برمی‌گردد.
۱۳۹۵/۱۱/۱ - ۰۷:۵۴
ادبیات متلک و تمسخر دون شأن ریاست جمهوری است
متلک‌گویی و تمسخر آقای روحانی نسبت به منتقدان تداعی خالی بودن دست دولت از منطق را می‌کند.
۱۳۹۵/۱۱/۱ - ۰۷:۴۹
بشار اسد: هدف از مذاکرات آستانه برقراری آتش‌بس است
رئیس‌جمهور سوریه در مصاحبه با رسانه‌های ژاپنی اعلام کرد هدف از برگزاری مذاکرات آستانه، برقراری آتش‌بس است.
۱۳۹۵/۱۱/۱ - ۰۷:۴۸
بازدید دادستان عمومی و انقلاب زاهدان از حوزه قضایی میرجاوه
دادستان عمومی و انقلاب زاهدان در بازدید از حوزه قضایی شهرستان میرجاوه با رییس دادگستری و کارکنان این مجموعه دیدار و گفتگو کرد.
۱۳۹۵/۱۱/۱ - ۰۷:۴۷
بازتاب اظهارات «ظریف» در رسانه‌های چین:ایران آماده توسعه مناسبات اقتصادی با دنیاست
رسانه های چین با بازتاب دادن سخنان محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان در مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس نوشتند: ایران آمادگی کامل خود را برای گسترش همکاریها و توسعه مناسبات اقتصادی با تمام دنی...
۱۳۹۵/۱۱/۱ - ۰۷:۴۵
تام کاتن: توافق اتمی ایران مرده است/حضور قدرتمند ترامپ، ایران را عقب می‌راند
نماینده جمهوریخواه آمریکا و از مخالفان همیشگی برجام، در جدیدترین اظهار نظر خود، توافق اتمی را «مرده» نام نهاد.
۱۳۹۵/۱۱/۱ - ۰۷:۴۵
برگزاری همایش تقدیر از شعب برتر حوزه فناوری اطلاعات دادگستری سیستان و بلوچستان
همایش تقدیر از شعب برتر حوزه فناوری و اطلاعات دادگستری سیستان و بلوچستان با حضور رئیس کل دادگستری استان در زاهدان برگزار شد.
بیشتر

پربننده ترین ها

پر بحث ترینها

۱۳۹۵/۱۰/۲۶ - ۱۶:۲۹
آغاز طرح واکسیناسیون فلج اطفال در شهرستان سرباز + تصاویر
همزمان با دیگر مناطق گرمسیری کشور این طرح از 25 دیماه به مدت یک هفته در شهرستان سرباز آغاز شد.
۱۳۹۵/۱۰/۲۶ - ۱۰:۱۵
انقلاب آموزشی در شهرستان قصرقند/ کلنگ ساخت مدرسه دنسرتلنگ به زمین زده شد+تصاویر
کلنگ ساخت مدرسه ۱۲کلاسه هیدرولیک با حضور فرماندار و مسئولین شهرستان قصرقند، نماینده نوسازی مدارس و خیرین بانی این طرح در روستای دنسرتلنگ به زمین زده شد.
۱۳۹۵/۱۰/۲۷ - ۱۲:۲۷
قاتل نیمار در راه پیوستن به جمع شاگردان برانکو
با بازیکن جدید پرسپولیس آشنا شوید
۱۳۹۵/۱۰/۲۹ - ۱۷:۵۸
برگزاری یادواره شهید جنگی زهی در شهرستان سرباز +تصاویر
یادواره شهید مولوی مصطفی جنگی زهی به مناسبت فرارسیدن سالروز شهادت این روحانی برجسته اهل سنت شهرستان سرباز در سالن اداره ارشاد اسلامی راسک برگزار شد.
۱۳۹۵/۱۰/۲۸ - ۰۹:۰۰
کاپیتان مدنظر برانکو به پرسپولیس نزدیک شد
کاپیتان تیم فوتبال فولاد خوزستان قرارداد خود را با این تیم فسخ کرد.
۱۳۹۵/۱۰/۲۷ - ۱۲:۱۹
سلول‌های مغز سن افراد را نشان می‌دهند
یک پژوهش جدید نشان می‌دهد که با بالا رفتن سن، سلول‌های مغز تغییراتی را از خود نشان می‌دهند که با بررسی و مطالعه این تغییرات خاص می‌توان سن فرد را تشخیص داد.
۱۳۹۵/۱۰/۲۹ - ۲۰:۰۵
شهادت آرزوی دیرینه شهید جنگی زهی/دشمنان چشم دیدن وحدت شیعه و سنی را ندارند
مسئول نمایندگی ولی فقیه در سپاه شهرستان سرباز گفت: دشمنان انقلاب اسلامی و استکبار جهانی هیچ گاه چشم دیدن وحدت میان اقوام ایرانی را ندارند.
۱۳۹۵/۱۰/۲۷ - ۱۲:۲۳
«ایرباس نو» هما ممنوع‌الخروج است
مدیرعامل اسبق هواپیمایی آسمان با بیان این که "هواپیمای تازه وارد ایران ایر ممنوع الخروج است"، گفت: ورود این هواپیما با دو هدف کوتاه مدت عقب انداختن استیضاح وزیر و میان مدت انتخابات ریاست جمهوری انجام ...
۱۳۹۵/۱۰/۲۷ - ۰۸:۵۷
برادر "بشار اسد" آماج حملات رسانه‌های مرتجع منطقه/ "ماهر اسد" قصد کودتا علیه برادرش را دارد؟
"ماهر اسد" برادر کوچکتر "بشار اسد" این روزها به عنوان مرکز اصلی اتهام زنی ها و افتراهای حامیان تروریست ها تبدیل گشته است.
۱۳۹۵/۱۰/۲۸ - ۰۸:۵۸
بمب جدید نقل و انتقالات؛ پرسپولیس به دنبال جذب بازیکن استقلال
سرمربی کروات پرسپولیس پس از جدایی هافبک دفاعی ذخیره خود به دنبال بازیکن مازاد استقلال در این پست است.