چهارشنبه ۳۰ خرداد ۱۳۹۷
سرویس : یادداشت
زمان : ۱۳۹۵/۷/۱۲ - ۰۶:۰۰
شناسه خبر: ۴۲۵۳۲۸
 
یادداشت اقتصادی
طرح تعادل بخشی تنها فرصت باقیمانده برای نجات آب‌های زیرزمینی
بدون تردید منابع آب‌های زیرزمینی موهبتی است که بهره‌برداری صحیح از آن می‌تواند منشا توسعه و پیشرفت بسیار باشد، اما تجربه بسیار ناخوشایندی در حکمرانی آب و مدیریت منابع آب زیرزمینی در ایران حاصل شده که موجب وارد آمدن آسیب‌های جدی به این ذخایر استراتژیک و ارزشمند شده است.

در چنین شرایطی یافتن راهکارهای عملیاتی، آزمایش شده و بومی‌سازی آنها با شرایط موجود، یکی از اولویت های تحقیقاتی و مطالعاتی پیش روی کارشناسان و سیاستگذاران این بخش به حساب می آید. مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی یکی از مهمترین راهکارهایی است که می‌توان برای بهره‌برداری ایمن و پایدار از این منابع ارائه کرد.

یکی از نمونه های موفق مدیریت آب های زیرزمینی در مقیاس محلی، تجربه بدست آمده در ایالت "آندرا پرادش" در کشور هندوستان است. در این ایالت و در قالب یک برنامه جامع، چندین برنامه مختلف به ­منظور حمایت از مدیریت محلی آب زیرزمینی اجرا شــده کــه اصلی­تریــن و مهم­ترین این برنامه‌­ها، مربوط به پروژه سیستم­های مدیریت آب زیرزمینی کشاورزان آندرا پرادش با عنوان اختصاری پروژهAPFAMGS  است. (مخفف Andhra Pradesh Farmer Management Groundwater Systems Project ).

 ایــن پروژه در دو محور آموزشی و مشارکتی، تمرکز ویژه ای را برای ارتقای درک فردی و گروهی کشاورزان نسبت به خصوصیات منابع آب زیرزمینی مبذول کرده است.

محور اول بسترسازی و تقویت پایش هیدرولوژیکی مشارکتی توسط کشــاورزان، تسهیم و تقسیم آب بــرای کل حوزه هیدرولوژیکی بر اساس میزان تغذیه موجود است و در آن اندازه­ گیری پارامترهــای کلیــدی هیدرولوژیکی توســط خود کشــاورزان، برای انجــام برنامه ­ریزی جمعی کشت توسط آن­ها انجام می شود.

در محور دوم با ایجاد مدارس آب برای افزایش درک بهره برداران از آب زیرزمینی و روش­های حفاظت از منابع آب و همین­طور آشــنایی با تغییر الگوی کشــت با مشارکت و مدیریت خود کشاورزان، دانش و مهارت های آنان تقویت و تثبیت می شود.

از دست­آوردهای عمده این پروژه می­‌توان به مواردی همچون اصلاح الگوی کشت، بالا آمدن ســطح آب در آبخوان، موفقیت چشــمگیر در اســتفاده از روش­های آبیاری مناسب­تر، حفظ رطوبت خــاک و روش­های آبیــاری میکرو و بازگشت ســرمایه گذاری‌های مالی و افزایش رونق اقتصادی به­دلیل مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی اشاره کرد.

همچنین، مدیریت آب زیرزمینی در روســتای  هیوره بازار( Hivre Bazaar ) واقع در یک منطقه نیمه­ خشــک و مســتعد خشکســالی در ایالت ماهاراشترا در غرب هنــد با اقتصاد متکی بر کشــاورزی نمونــه موفق دیگری از مدیریت مشــارکتی و خودکنترلــی آب زیرزمینی در ســطح محلی محسوب می­‌شــود. این منطقه سابقه طولانی در زمینه خشکســالی و تخریب خاک داشته است. در ترســالی­‌ها تا 60 درصد اراضی قابل آبیاری بــود، امــا در نتیجه خشکســالی ­ها این مقدار بــه کمتر از 5 درصد نزول می­ یافت.

در ســال 1994 تحت رهبری یک هیئت رئیسه­ مقتدر و مطلع روســتا، تصمیمی فراگیر برای منطقه اتخاذ و تلاشــی هماهنگ در راستای مدیریت آب زیرزمینی شروع شد.

در اولین اقدامات دریک دوره برنامه ­ریزی جامع 5 ســاله، حفر چاه جدید برای آبیاری ممنوع شــد؛ روی اقدامات حفاظت از آب و خاک در سطح خرد حوضه ای مانند احیای جنگل­هــا و جمع ­آوری آب باران تمرکز شد؛ و کشت نیشکر به دلیل مصرف زیاد آب ممنوع شد.

این اقدامات توجه کشاورزان را از رقابت­‌های ناکارآمد بر ســر منابع کمیاب آب زیرزمینی به سمت حفاظت از آب و تغذیه آبخوان­‌های کم ­عمق معطــوف کرد. انتخاب مناسب محصولات نیز ارزش محصولات کشت شده را بهبود بخشید. بودجه ­بندی آب در سطح روســتا در ســال 2002 آغاز شد.

بر این اساس در سال­های خشک از کشاورزان خواسته می­‌شد تا از سطح کشت خود بکاهند و اولویت کشت خود را به محصولات کم ­مصرف­ تر بدهند. نتایج این اقدامات بســیار ملموس هســتند. درآمد خانوار به­ طور قابل توجهی (به­ طور متوسط سالانه 500 دلار) افزایش یافته و ارزش اراضی این منطقه نیز رشــد بالایی داشــته اســت. برگشت­ پذیری نســبت به خشکسالی و امنیت درآمد نیز افزایش یافت. اراضی نامطلوب احیاء شده و بهره ­ور شدند.

توجه به نتایج چشمگیر بدست آمده از مدیریت مشارکتی آب های زیرزمینی که متکی به قائل شدن حق مالکیت آب و زمین برای کشاورزان است، گویای این مهم است که تنها بستن چاه های غیرمجاز و یا کنترل و تعدیل پروانه بهره برداری چاه های مجاز از سوی سیستم مدیریتی دولتی نمی­‌تواند تاثیرات کافی برای بازگشت تعادل به آبخوان را ایجاد نماید و لازم است با نهاسازی اصولی و تقویت این نهادها از طریق حمایت های غیر مستقیم، مهارت آموزی، تغییر قوانین و بستر سازی، فرهنگ سازی و اعتماد به مردم مدیریت استفاده و مسئولیت حفاظت از منابع آب زیرزمینی را در یک فرایند حساب شده و تدریجی به خود بهره برداران سپرد.

خوشبختانه این موضوع تماما در طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی پیش بینی شده است اما متاسفانه در بخش آب تا کنون قوانین خوب اما اجرا نشده بسیار داشته‌ایم و در صورت عدم مراقبت کافی، ممکن است این طرح نیز به همین سرنوشت دچار شود. با این تفاوت که طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی تنها فرصت باقیمانده برای نجات منابع بی بدیل آب زیرزمینی خواهد بود.

*مهدی زینلی گروه مهندسی- اجتماعی آبانگاه

انتهای پیام/م

ارسال به شبکه های اجتماعی
نظرات
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
ارسال
نظرات دریافتی

آخرین اخبار

۱۳۹۷/۳/۲۱ - ۱۰:۲۸
کسب روزی حلال در گرمای بیش از53درجه ای راسک/از پختن تخم مرغ با گرمای خورشید تا دستان تاول زده رانندگان
رانندگان خطی شهرستان سرباز کسب روزی حلال در گرمای بیش از 53درجه ای راسک را راهی برای نزدیکی به خدا و تجربه روزه داری مسلمین در "شعب ابی طالب" میدانند.
۱۳۹۷/۳/۲۱ - ۱۰:۱۲
2 چاه آب شهر اسپکه نیکشهر خشک و آب جیره بندی شد
بخشدار لاشار نیکشهر در جنوب سیستان وبلوچستان و شماری از مردم شهر اسپکه مرکز این بخش گفتند که خشکسالی و گرمای طاقت فرسا سبب خشک شدن 2 حلقه چاه آب آشامیدنی این شهر شده و آب به صورت جیره بندی هر 2 روز ی...
۱۳۹۷/۳/۲۱ - ۱۰:۰۵
دردسر‌های خانم شهردار در شهرداری ورشکسته
واقعیت این است که جز کمک مالی به شهرداری‌ای مثل شهرداری من هیچ راه‌حلی وجود ندارد. می‌گویند درآمدزایی کنید، در شهری که مردم آن درگیر فقر هستند چگونه می‌توان درآمدزایی کرد؟ چه کاری انجام دهم که این‌ها ...
۱۳۹۷/۳/۲۱ - ۱۰:۰۰
خیران فنوج 400 میلیون ریال در جشن گلریزان کمک کردند
خیران شهرستان فنوج در جنوب سیستان و بلوچستان پرداخت 400 میلیون ریال را در جشن گلریزان برای آزادی زندانیان جرائم غیرعمد متعهد شدند.
۱۳۹۷/۳/۲۱ - ۰۹:۲۶
کار و تلاش با زبان روزه درشرایط سخت
گرمای بیش از حد، مانع از انجام فرایض دینی و کار و تلاش مردم مومن و‌ روزه‌ دار این استان نشده است.
۱۳۹۷/۳/۱۸ - ۱۱:۲۱
راهپیمایی روز قدس در دمای 47درجه ای راسک/ فریاد مرگ بر اسرائیل در آسمان سرباز طنین انداز شد
مردم روزه‌دار و شهید پرور شهرستان سرباز امروز در آخرین جمعه ماه رمضان، همزمان با روز جهانی قدس فریاد مرگ بر اسرائیل و مرگ بر آمریکا سردادند.
۱۳۹۷/۳/۱۷ - ۲۲:۰۳
روز قدس زمانی برای نمایش اقتدار و اتحاد مسلمین/حضور در راهپیمایی آخرین جمعه ماه رمضان واجب و لازم است
علمای اهل سنت شهرستان سرباز با دعوت از عموم مردم روزه دار و ولایت مدار ایران اسلامی برای شرکت پرشور در راهپیمایی روز قدس، این روز بزرگ را زمان اعلام نفرت و انزجار همه مسلمین جهان نسبت به صهیونیسم دانس...
۱۳۹۷/۳/۱۷ - ۲۲:۰۱
اعلام زمان و مکان راهپیمایی روز قدس در راسک/حضور پرشور ملت، سیلی اسلامی بر صورت استکبار جهانی است
رئیس سازمان تبلیغات اسلامی شهرستان سرباز گفت: مردم ولایت مدار ایران اسلامی امسال هم همچون همیشه با حضور پرشور در راهپیمایی روز قدس سیلی محکمی بر صورت استکبار جهانی و حامیان آنان خواهند زد.
۱۳۹۷/۳/۱۷ - ۲۱:۵۹
عکس نوشته/روز جهانى قدس در کلام امام و رهبری
مجموعه ای از بیانات امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری در قالب عکس نوشته منتشر شد.
۱۳۹۷/۳/۱۶ - ۱۱:۵۰
سفری خاطره انگیز به شهرستان نیکشهر/سیستان و بلوچستان بهشت طبیعی و تاریخی کشور
شهرستان نیکشهر با جاذبه های گردشگری شهرستان نیکشهر، این روزها مقصد بسیاری از گردشگران است
بیشتر

پربننده ترین ها

پر بحث ترینها