دوشنبه ۸ خرداد ۱۳۹۶
سرویس : یادداشت
زمان : ۱۳۹۵/۷/۱۲ - ۰۶:۰۰
شناسه خبر: ۴۲۵۳۲۸
 
یادداشت اقتصادی
طرح تعادل بخشی تنها فرصت باقیمانده برای نجات آب‌های زیرزمینی
بدون تردید منابع آب‌های زیرزمینی موهبتی است که بهره‌برداری صحیح از آن می‌تواند منشا توسعه و پیشرفت بسیار باشد، اما تجربه بسیار ناخوشایندی در حکمرانی آب و مدیریت منابع آب زیرزمینی در ایران حاصل شده که موجب وارد آمدن آسیب‌های جدی به این ذخایر استراتژیک و ارزشمند شده است.

در چنین شرایطی یافتن راهکارهای عملیاتی، آزمایش شده و بومی‌سازی آنها با شرایط موجود، یکی از اولویت های تحقیقاتی و مطالعاتی پیش روی کارشناسان و سیاستگذاران این بخش به حساب می آید. مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی یکی از مهمترین راهکارهایی است که می‌توان برای بهره‌برداری ایمن و پایدار از این منابع ارائه کرد.

یکی از نمونه های موفق مدیریت آب های زیرزمینی در مقیاس محلی، تجربه بدست آمده در ایالت "آندرا پرادش" در کشور هندوستان است. در این ایالت و در قالب یک برنامه جامع، چندین برنامه مختلف به ­منظور حمایت از مدیریت محلی آب زیرزمینی اجرا شــده کــه اصلی­تریــن و مهم­ترین این برنامه‌­ها، مربوط به پروژه سیستم­های مدیریت آب زیرزمینی کشاورزان آندرا پرادش با عنوان اختصاری پروژهAPFAMGS  است. (مخفف Andhra Pradesh Farmer Management Groundwater Systems Project ).

 ایــن پروژه در دو محور آموزشی و مشارکتی، تمرکز ویژه ای را برای ارتقای درک فردی و گروهی کشاورزان نسبت به خصوصیات منابع آب زیرزمینی مبذول کرده است.

محور اول بسترسازی و تقویت پایش هیدرولوژیکی مشارکتی توسط کشــاورزان، تسهیم و تقسیم آب بــرای کل حوزه هیدرولوژیکی بر اساس میزان تغذیه موجود است و در آن اندازه­ گیری پارامترهــای کلیــدی هیدرولوژیکی توســط خود کشــاورزان، برای انجــام برنامه ­ریزی جمعی کشت توسط آن­ها انجام می شود.

در محور دوم با ایجاد مدارس آب برای افزایش درک بهره برداران از آب زیرزمینی و روش­های حفاظت از منابع آب و همین­طور آشــنایی با تغییر الگوی کشــت با مشارکت و مدیریت خود کشاورزان، دانش و مهارت های آنان تقویت و تثبیت می شود.

از دست­آوردهای عمده این پروژه می­‌توان به مواردی همچون اصلاح الگوی کشت، بالا آمدن ســطح آب در آبخوان، موفقیت چشــمگیر در اســتفاده از روش­های آبیاری مناسب­تر، حفظ رطوبت خــاک و روش­های آبیــاری میکرو و بازگشت ســرمایه گذاری‌های مالی و افزایش رونق اقتصادی به­دلیل مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی اشاره کرد.

همچنین، مدیریت آب زیرزمینی در روســتای  هیوره بازار( Hivre Bazaar ) واقع در یک منطقه نیمه­ خشــک و مســتعد خشکســالی در ایالت ماهاراشترا در غرب هنــد با اقتصاد متکی بر کشــاورزی نمونــه موفق دیگری از مدیریت مشــارکتی و خودکنترلــی آب زیرزمینی در ســطح محلی محسوب می­‌شــود. این منطقه سابقه طولانی در زمینه خشکســالی و تخریب خاک داشته است. در ترســالی­‌ها تا 60 درصد اراضی قابل آبیاری بــود، امــا در نتیجه خشکســالی ­ها این مقدار بــه کمتر از 5 درصد نزول می­ یافت.

در ســال 1994 تحت رهبری یک هیئت رئیسه­ مقتدر و مطلع روســتا، تصمیمی فراگیر برای منطقه اتخاذ و تلاشــی هماهنگ در راستای مدیریت آب زیرزمینی شروع شد.

در اولین اقدامات دریک دوره برنامه ­ریزی جامع 5 ســاله، حفر چاه جدید برای آبیاری ممنوع شــد؛ روی اقدامات حفاظت از آب و خاک در سطح خرد حوضه ای مانند احیای جنگل­هــا و جمع ­آوری آب باران تمرکز شد؛ و کشت نیشکر به دلیل مصرف زیاد آب ممنوع شد.

این اقدامات توجه کشاورزان را از رقابت­‌های ناکارآمد بر ســر منابع کمیاب آب زیرزمینی به سمت حفاظت از آب و تغذیه آبخوان­‌های کم ­عمق معطــوف کرد. انتخاب مناسب محصولات نیز ارزش محصولات کشت شده را بهبود بخشید. بودجه ­بندی آب در سطح روســتا در ســال 2002 آغاز شد.

بر این اساس در سال­های خشک از کشاورزان خواسته می­‌شد تا از سطح کشت خود بکاهند و اولویت کشت خود را به محصولات کم ­مصرف­ تر بدهند. نتایج این اقدامات بســیار ملموس هســتند. درآمد خانوار به­ طور قابل توجهی (به­ طور متوسط سالانه 500 دلار) افزایش یافته و ارزش اراضی این منطقه نیز رشــد بالایی داشــته اســت. برگشت­ پذیری نســبت به خشکسالی و امنیت درآمد نیز افزایش یافت. اراضی نامطلوب احیاء شده و بهره ­ور شدند.

توجه به نتایج چشمگیر بدست آمده از مدیریت مشارکتی آب های زیرزمینی که متکی به قائل شدن حق مالکیت آب و زمین برای کشاورزان است، گویای این مهم است که تنها بستن چاه های غیرمجاز و یا کنترل و تعدیل پروانه بهره برداری چاه های مجاز از سوی سیستم مدیریتی دولتی نمی­‌تواند تاثیرات کافی برای بازگشت تعادل به آبخوان را ایجاد نماید و لازم است با نهاسازی اصولی و تقویت این نهادها از طریق حمایت های غیر مستقیم، مهارت آموزی، تغییر قوانین و بستر سازی، فرهنگ سازی و اعتماد به مردم مدیریت استفاده و مسئولیت حفاظت از منابع آب زیرزمینی را در یک فرایند حساب شده و تدریجی به خود بهره برداران سپرد.

خوشبختانه این موضوع تماما در طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی پیش بینی شده است اما متاسفانه در بخش آب تا کنون قوانین خوب اما اجرا نشده بسیار داشته‌ایم و در صورت عدم مراقبت کافی، ممکن است این طرح نیز به همین سرنوشت دچار شود. با این تفاوت که طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی تنها فرصت باقیمانده برای نجات منابع بی بدیل آب زیرزمینی خواهد بود.

*مهدی زینلی گروه مهندسی- اجتماعی آبانگاه

انتهای پیام/م

ارسال به شبکه های اجتماعی
نظرات
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
ارسال
نظرات دریافتی

آخرین اخبار

۱۳۹۶/۳/۷ - ۰۲:۴۴
نجات گاندو توسط خبرنگار پاپایا/ از زندگی دوباره تا آزادی تمساح پوزه کوتاه ایرانی+تصاویر
شامگاه دیشب و پس از یک تماس تلفنی، خبرنگار پایگاه خبری پاپایا با حضور به موقع مانع از مرگ نادر ترین تمساح جهان شد.
۱۳۹۶/۳/۷ - ۰۲:۰۵
نمایشی از فرهنگ غنی بلوچستان در آداب و رسوم رمضان/ سحری خوانی مراسمی به قدمت اسلام
اقوام بلوچ ساکن جنوب شرق ایران نیز همانند بسیاری از مردم مناطق دیگر کشور در ماه رمضان آداب و رسوم خاصی دارند که همه ساله با شور و شوقی خاص در این ماه پر برکت برگزار می شود.
۱۳۹۶/۳/۷ - ۰۰:۵۴
سرباز، سرزمین تمساح ایرانی چشم انتظار حمایت مسئولین/ آغاز فصل تخم گذاری گاندوهای مقدس
همه ساله در اواخر بهار با آغاز فصل تخم گذاری گاندو، تنها گونه تمساح در ایران که به خزنده آرام و نگهبان آبهای بلوچستان معروف است نور امیدی برای افزایش تعداد این گونه نادر و در خطر انقراض در دلهای مردم...
۱۳۹۶/۳/۶ - ۱۸:۵۷
زندگینامه شهید دكتر مصطفی چمران
چمران از قلب بیروت سوخته و خراب تا قله های بلند كوههای جبل عامل و در مرزهای فلسطین اشغال شده از خود قهرمانیهای بسیاری به یادگار گذاشته و همیشه در قلب محرومین و مستضعفین شیعه جای گرفته است .
۱۳۹۶/۳/۶ - ۱۸:۵۵
روزی روی فشنگ‌هایمان هم "مرگ بر اسرائیل" می‌نویسیم
سردار غیب پرور: در حقیقت محو اسرائیل آرمان ما است و یک راهبردی است که خدشه‌ای به آن وارد نیست، این یک پایمردی می‌خواهد.
۱۳۹۶/۳/۶ - ۱۸:۵۳
خطبه پیامبر (ص) به مناسبت شروع ماه رمضان
پیامبر (ص) در روز آخر شعبان براى ما خطبه‌اى در فضیلت ماه رمضان ایراد کرد و در خطاب خویش به ما فرمود: اى مردم به راستى سایه افکنده بر سر شما ماه بزرگ مبارکى، ماهى که در او شبى است که از هزار ماه بهتر ا...
۱۳۹۶/۳/۶ - ۱۸:۵۲
حضور ملت سایه جنگ را رفع کرده
حضور ملت سایه جنگ را رفع کرده؛ حرف برخی که ما سایه جنگ را رفع کردیم درست نیست.
۱۳۹۶/۳/۶ - ۱۸:۴۹
اجماع دشمنان ایران با بودجه‌های چند صد میلیاردی و افق‌های دیپلماسی کشور
در وضعیتی که بیکاری و رکود اقتصادی در اکثر صنایع اقتصادی و تولیدی حاکم است و اجماع دشمنان ایران در خارج با بودجه‌های چند صد میلیارد دلاری کشورهای عربی تشکیل شده، چگونه می‌توان افق‌های سیاست خارجی و اق...
۱۳۹۶/۳/۶ - ۱۸:۴۷
ابزار تزریق آرامش خداوند «زن» است
در این بین طیفی از زنان هم هستند که علی رغم داشتن احساس مادری و عشق همسری، در گیر و دار تحولات زندگی به نقش‌های اجتماعی‌شان پناه برده و در هجوم ناملایمات زندگی شخصیشان را پشت تعهدات اجتماعی خود پنهان ...
۱۳۹۶/۳/۶ - ۱۸:۴۶
نسبت حکمرانی خوب با بودجه کل کشور
گزارش تفریغ بودجه سال‌های ۹۲ و ۹۳ و ۹۴ نشان می دهد که دولت در اجرای احکام و تبصره‌های بودجه‌ای که خود به مجلس برده توفیق چندانی نداشته است و بیش از ۶۰ درصد این احکام یا اجرا نشده، یا غلط اجرا شده یا ب...
بیشتر

پربننده ترین ها

پر بحث ترینها

۱۳۹۶/۳/۲ - ۰۱:۳۷
کاسبی فروشندگان خیابانی از سر نیاز و استیصال/دستفروشان راسک نیازمند سامان دهی
خیابان های شهر راسک به تصرف دست فروشانی در آمده که به دلیل خشکسالی های چند سال گذشته کشاورزی در روستاها را رها کرده و به شهر ها مهاجرت کرده اند.
۱۳۹۶/۳/۲ - ۰۱:۲۶
شناسایی158 بیمار مبتلا به تالاسمی در سرباز/ آزمایش پیش از ازدواج تنهاراه پیشگیری از اختلات ژنتیکی
رئیس دانشکده علوم پزشکی ایرانشهر گفت: تالاسمی بیماری پرهزینه و خطرناکی است که به یک آزمایش ساده ژنتیکی پیش از ازدواج قابل پیشگیری و شناسایی است.
۱۳۹۶/۳/۳ - ۱۲:۱۹
استکباربه دنبال تخریب فرهنگ غنی ایرانی است/سند۲۰۳۰به هیچ عنوان موردقبول ملت انقلابی ما نیست
امام جمعه اهل سنت شهرستان سرباز گفت: سند۲۰۳۰ از اهداف بلند مدت استکبار بر ضد انقلاب بوده و تنها باهدف تخریب و نابودی فرهنگ غنی ایران اسلامی ملت ما تنظیم شده است.
۱۳۹۶/۳/۲ - ۱۸:۴۷
آمریکا در صدد تقویت داعش و نابودی اسلام واقعی/سفر ترامپ به عربستان کامل کننده سناریوی ایران هراسی است
امام جمعه اهل سنت سرباز گفت: سفر دونالد ترامپ به عربستان و آن بازی های سیاسی تنها کامل کننده سناریوی ایران هراسی و رساندن سلاح های بیشتر به تروریست های داعشی بود.
۱۳۹۶/۳/۲ - ۱۲:۵۰
فتح خرمشهر سند افتخار ملت ایران/سوم خرداد،سالروز حماسه سازی در برابر استکبار است
فرمانده انتظامي شهرستان قصرقند گفت: حماسه آزادسازی خرمشهر، به عنوان نقطه عطفی در تاریخ ملت ایران به ‌شمار می‌آید.
۱۳۹۶/۳/۲ - ۱۱:۴۹
سوم خرداد نماد مقاومت و پایداری در برابر استکبار/آزادسازی خرمشهر، نقطه عطفی در تاریخ ایران
رئیس سازمان تبلیغات اسلامی شهرستان سرباز گفت: سوم خرداد نقطه عطفی در تاریخ کشور و نمادی برای مقاومت، ایثار و پایداری ملت ایران در برابر استکبار جهانی است.
۱۳۹۶/۳/۳ - ۱۲:۵۴
مراسم گرامیداشت سوم خرداد در راسک برگزار شد+تصاویر
مراسم گرامیداشت سوم خرداد؛ روز مقاومت، ایثار و پیروزی در محل نمازخانه سپاه شهرستان سرباز برگزار شد.
۱۳۹۶/۳/۵ - ۰۰:۲۸
غبار روبی و عطرافشانی مزار شهدای گمنام شهرستان سرباز+تصاویر
مزار شهدای گمنام شهرستان سرباز با حضور پرشور بسیجیان راسک غبار روبی و عطرافشانی شد.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۳:۳۸
رسیدگی به جرایم انتخاباتی مهمترین اولویت دستگاه قضا/حضور مردم برای تعیین سرنوشتشان قابل تقدیر است
دوازدهمین نشست ستاد پیشگیری از جرایم و تخلفات انتخاباتی استان سیستان و بلوچستان پیش از ظهر امروز در محل دادگستری کل استان سیستان و بلوچستان برگزار شد.
۱۳۹۶/۳/۵ - ۰۲:۴۳
حفاظت از منابع ملی وظیفه هر ایرانی است/فرهنگ طبیعت دوستی باید در کشور نهادینه شود
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان قصرقند گفت: فرهنگ حفظ از منابع طبیعی و ملی باید در میان تمامی مردم نهادینه شود به گونه ای که هر ایرانی این مهم را وظیفه ذاتی خود بداند.