چهارشنبه ۵ اردیبهشت ۱۳۹۷
سرویس : یادداشت
زمان : ۱۳۹۵/۷/۱۲ - ۰۶:۰۰
شناسه خبر: ۴۲۵۳۲۸
 
یادداشت اقتصادی
طرح تعادل بخشی تنها فرصت باقیمانده برای نجات آب‌های زیرزمینی
بدون تردید منابع آب‌های زیرزمینی موهبتی است که بهره‌برداری صحیح از آن می‌تواند منشا توسعه و پیشرفت بسیار باشد، اما تجربه بسیار ناخوشایندی در حکمرانی آب و مدیریت منابع آب زیرزمینی در ایران حاصل شده که موجب وارد آمدن آسیب‌های جدی به این ذخایر استراتژیک و ارزشمند شده است.

در چنین شرایطی یافتن راهکارهای عملیاتی، آزمایش شده و بومی‌سازی آنها با شرایط موجود، یکی از اولویت های تحقیقاتی و مطالعاتی پیش روی کارشناسان و سیاستگذاران این بخش به حساب می آید. مدیریت مشارکتی منابع آب زیرزمینی یکی از مهمترین راهکارهایی است که می‌توان برای بهره‌برداری ایمن و پایدار از این منابع ارائه کرد.

یکی از نمونه های موفق مدیریت آب های زیرزمینی در مقیاس محلی، تجربه بدست آمده در ایالت "آندرا پرادش" در کشور هندوستان است. در این ایالت و در قالب یک برنامه جامع، چندین برنامه مختلف به ­منظور حمایت از مدیریت محلی آب زیرزمینی اجرا شــده کــه اصلی­تریــن و مهم­ترین این برنامه‌­ها، مربوط به پروژه سیستم­های مدیریت آب زیرزمینی کشاورزان آندرا پرادش با عنوان اختصاری پروژهAPFAMGS  است. (مخفف Andhra Pradesh Farmer Management Groundwater Systems Project ).

 ایــن پروژه در دو محور آموزشی و مشارکتی، تمرکز ویژه ای را برای ارتقای درک فردی و گروهی کشاورزان نسبت به خصوصیات منابع آب زیرزمینی مبذول کرده است.

محور اول بسترسازی و تقویت پایش هیدرولوژیکی مشارکتی توسط کشــاورزان، تسهیم و تقسیم آب بــرای کل حوزه هیدرولوژیکی بر اساس میزان تغذیه موجود است و در آن اندازه­ گیری پارامترهــای کلیــدی هیدرولوژیکی توســط خود کشــاورزان، برای انجــام برنامه ­ریزی جمعی کشت توسط آن­ها انجام می شود.

در محور دوم با ایجاد مدارس آب برای افزایش درک بهره برداران از آب زیرزمینی و روش­های حفاظت از منابع آب و همین­طور آشــنایی با تغییر الگوی کشــت با مشارکت و مدیریت خود کشاورزان، دانش و مهارت های آنان تقویت و تثبیت می شود.

از دست­آوردهای عمده این پروژه می­‌توان به مواردی همچون اصلاح الگوی کشت، بالا آمدن ســطح آب در آبخوان، موفقیت چشــمگیر در اســتفاده از روش­های آبیاری مناسب­تر، حفظ رطوبت خــاک و روش­های آبیــاری میکرو و بازگشت ســرمایه گذاری‌های مالی و افزایش رونق اقتصادی به­دلیل مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی اشاره کرد.

همچنین، مدیریت آب زیرزمینی در روســتای  هیوره بازار( Hivre Bazaar ) واقع در یک منطقه نیمه­ خشــک و مســتعد خشکســالی در ایالت ماهاراشترا در غرب هنــد با اقتصاد متکی بر کشــاورزی نمونــه موفق دیگری از مدیریت مشــارکتی و خودکنترلــی آب زیرزمینی در ســطح محلی محسوب می­‌شــود. این منطقه سابقه طولانی در زمینه خشکســالی و تخریب خاک داشته است. در ترســالی­‌ها تا 60 درصد اراضی قابل آبیاری بــود، امــا در نتیجه خشکســالی ­ها این مقدار بــه کمتر از 5 درصد نزول می­ یافت.

در ســال 1994 تحت رهبری یک هیئت رئیسه­ مقتدر و مطلع روســتا، تصمیمی فراگیر برای منطقه اتخاذ و تلاشــی هماهنگ در راستای مدیریت آب زیرزمینی شروع شد.

در اولین اقدامات دریک دوره برنامه ­ریزی جامع 5 ســاله، حفر چاه جدید برای آبیاری ممنوع شــد؛ روی اقدامات حفاظت از آب و خاک در سطح خرد حوضه ای مانند احیای جنگل­هــا و جمع ­آوری آب باران تمرکز شد؛ و کشت نیشکر به دلیل مصرف زیاد آب ممنوع شد.

این اقدامات توجه کشاورزان را از رقابت­‌های ناکارآمد بر ســر منابع کمیاب آب زیرزمینی به سمت حفاظت از آب و تغذیه آبخوان­‌های کم ­عمق معطــوف کرد. انتخاب مناسب محصولات نیز ارزش محصولات کشت شده را بهبود بخشید. بودجه ­بندی آب در سطح روســتا در ســال 2002 آغاز شد.

بر این اساس در سال­های خشک از کشاورزان خواسته می­‌شد تا از سطح کشت خود بکاهند و اولویت کشت خود را به محصولات کم ­مصرف­ تر بدهند. نتایج این اقدامات بســیار ملموس هســتند. درآمد خانوار به­ طور قابل توجهی (به­ طور متوسط سالانه 500 دلار) افزایش یافته و ارزش اراضی این منطقه نیز رشــد بالایی داشــته اســت. برگشت­ پذیری نســبت به خشکسالی و امنیت درآمد نیز افزایش یافت. اراضی نامطلوب احیاء شده و بهره ­ور شدند.

توجه به نتایج چشمگیر بدست آمده از مدیریت مشارکتی آب های زیرزمینی که متکی به قائل شدن حق مالکیت آب و زمین برای کشاورزان است، گویای این مهم است که تنها بستن چاه های غیرمجاز و یا کنترل و تعدیل پروانه بهره برداری چاه های مجاز از سوی سیستم مدیریتی دولتی نمی­‌تواند تاثیرات کافی برای بازگشت تعادل به آبخوان را ایجاد نماید و لازم است با نهاسازی اصولی و تقویت این نهادها از طریق حمایت های غیر مستقیم، مهارت آموزی، تغییر قوانین و بستر سازی، فرهنگ سازی و اعتماد به مردم مدیریت استفاده و مسئولیت حفاظت از منابع آب زیرزمینی را در یک فرایند حساب شده و تدریجی به خود بهره برداران سپرد.

خوشبختانه این موضوع تماما در طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی پیش بینی شده است اما متاسفانه در بخش آب تا کنون قوانین خوب اما اجرا نشده بسیار داشته‌ایم و در صورت عدم مراقبت کافی، ممکن است این طرح نیز به همین سرنوشت دچار شود. با این تفاوت که طرح احیا و تعادل بخشی آب های زیرزمینی تنها فرصت باقیمانده برای نجات منابع بی بدیل آب زیرزمینی خواهد بود.

*مهدی زینلی گروه مهندسی- اجتماعی آبانگاه

انتهای پیام/م

ارسال به شبکه های اجتماعی
نظرات
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
ارسال
نظرات دریافتی

آخرین اخبار

۱۳۹۷/۲/۲ - ۱۲:۱۳
بحران آب در جنوب شرق کشور/بیش از 95 قنات پرآب نیکشهر کاملا خشک شد
فرماندار شهرستان نیکشهرگفت: خشکسالی های چندسال اخیر موجب نابودی کشاورزی و خشک شدن بیش از قنات آب ده این شهرستان شده است
۱۳۹۷/۲/۲ - ۱۲:۰۲
کشت 2هکتار درخت پاپایای پاکوتاه در سرباز/باغ گواوا بزرگترین محل تولید این میوه در کشور
مدیر جهادکشاورزی سرباز گفت: این نوع خربزه درختی از نوع پاکوتاه است که به صورت آزمایشی در دو هکتار از زمین های کشاورزی شهرستان سرباز کشت شده است.
۱۳۹۷/۱/۳۱ - ۱۲:۰۰
برنامه های ماهواره ای موجب بلوغ زودرس در کودکان می شود/تهاجم فرهنگی غرب عامل گسترش فرهنگ برهنگی و خشونت طلبی است
یک کار شناس ارشد روانشناسی گفت: یکی از مهمترین و آشکارترین پیامدهای منفی ورود ماهواره به خانه و دیدن فیلم ها و برنامه های نا مناسب آن افزایش خشونت در جامعه و از بین رفتند حد و مرز های موجود در جامعه ...
۱۳۹۷/۱/۲۸ - ۰۸:۰۷
سنگ نگاره های سرباز یادگاری از تاریخ چند هزار ساله ایران/آثار تاریخی نمادی از هویت مردم منطقه است
سنگ نگاره های سرباز نمادی از هویت مردم این دیار محسوب می شوند و قرار گیری آنها در حاشیه رود خانه زیبا و همیشه جاری سرباز، یک موزه طبیعی در این منطقه ایجاد کرده است.
۱۳۹۷/۱/۲۵ - ۱۰:۱۶
چوب قاچاقچیان لای چرخ تولید ملی/سیستان و بلوچستان دروازه ورود قاچاق به کشور
گسترش پدیده قاچاق کالا یکی از مهمترین مشکلاتی است که صنعت، کارخانه ها و به صورت کلی تولیدکنندگان داخلی با آن روبرو هستند به نحوی که ورود بی رویه و غیر قانونی کالا به کشور و عدم کنترل آن از سوی نهادهای...
۱۳۹۷/۱/۲۴ - ۱۰:۲۴
سوزن دوزی بیانگر هویت و شناسنامه فرهنگی قوم بلوچ/از ظرافت دستان دختران بلوچ تا سودی که به جیب دلالان میریزد
هنر سوزن‌دوزی یکی از هنرهای تاریخی و فاخر دست زنان بلوچ و ترسیم کننده نقشه راه مد و لباس ایرانی است که طول چند هزار سال گذشته همچون برگی زرین، هویت و شناسنامه فرهنگی قوم بلوچ را به نمایش گذاشته است.
۱۳۹۷/۱/۲۲ - ۱۰:۱۰
شاهد مرحله جدیدی از پیشرفت و توسعه در چهل سالگی انقلاب خواهیم بود/شدت گرفتن هجمه و فشارهای دشمنان در سال گذشته
فرمانده کل سپاه تاکید کرد غلبه انقلاب اسلامی بر مسائل دفاعی و امنیتی که امروز زبانزد دوست و دشمن است از دستاوردهای بزرگ انقلاب اسلامی به شمار می‌رود.
۱۳۹۷/۱/۱۸ - ۱۲:۵۳
تاثیر خروج آمریکا از برجام بر اقتصاد ایران/مسکن پیشران اقتصاد در سال ۹۷
یک اقتصاددان با پیش‌بینی رونق بخش مسکن و تاثیر آن بر استمرار رشد اقتصادی کشور طی سال ۹۷، سناریوها و پیش‌بینی اقتصاد ایران در صورت خروج آمریکا از برجام را در سال ۹۷ تشریح کرد.
۱۳۹۷/۱/۱۸ - ۱۲:۵۰
حضور ستاره پرسپولیس در ترکیب اصلی برانکو
سیامک نعمتی احتمالا یکی از بازیکن های فیکس برانکو در بازی امروز سرخ پوشان خواهد بود.
۱۳۹۷/۱/۱۸ - ۱۲:۴۶
نظر جالب علی دایی درباره رونالدو
علی دایی می گوید رونالدو یکی از سه بازیکن برتر تاریخ فوتبال دنیاست.
بیشتر

پربننده ترین ها

پر بحث ترینها

۱۳۹۷/۱/۳۱ - ۱۲:۰۰
برنامه های ماهواره ای موجب بلوغ زودرس در کودکان می شود/تهاجم فرهنگی غرب عامل گسترش فرهنگ برهنگی و خشونت طلبی است
یک کار شناس ارشد روانشناسی گفت: یکی از مهمترین و آشکارترین پیامدهای منفی ورود ماهواره به خانه و دیدن فیلم ها و برنامه های نا مناسب آن افزایش خشونت در جامعه و از بین رفتند حد و مرز های موجود در جامعه ...
۱۳۹۷/۲/۲ - ۱۲:۰۲
کشت 2هکتار درخت پاپایای پاکوتاه در سرباز/باغ گواوا بزرگترین محل تولید این میوه در کشور
مدیر جهادکشاورزی سرباز گفت: این نوع خربزه درختی از نوع پاکوتاه است که به صورت آزمایشی در دو هکتار از زمین های کشاورزی شهرستان سرباز کشت شده است.
۱۳۹۷/۲/۲ - ۱۲:۱۳
بحران آب در جنوب شرق کشور/بیش از 95 قنات پرآب نیکشهر کاملا خشک شد
فرماندار شهرستان نیکشهرگفت: خشکسالی های چندسال اخیر موجب نابودی کشاورزی و خشک شدن بیش از قنات آب ده این شهرستان شده است